Günümüz jeopolitik arenası, sadece sınır çatışmalarıyla değil, aynı zamanda finansal göçler, teknolojik güç savaşları ve kamuoyu algısındaki radikal kırılmalarla yeniden şekilleniyor. Kenan Taş’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen tartışmalar ışığında; İsrail’in Türkiye üzerindeki stratejik hamlelerinden küresel finansın yeni durağına kadar kritik başlıkları derinlemesine inceliyoruz.
İsrail iç siyasetinde Netanyahu hükümeti, bekasını sürdürebilmek için sürekli bir dış tehdit veya “öteki” yaratma ihtiyacı içindedir. Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın tespitleri, İsrail’in İran’dan sonra Türkiye’yi yeni bir düşman olarak konumlandırma arayışında olduğunu göstermektedir. Bu, sadece askeri bir tehdit değil, aynı zamanda İsrail toplumunu konsolide etmek için kullanılan psikolojik bir araçtır. Türkiye gibi bölgesel bir gücü “düşman” potasına sokmak, İsrail’in aşırı sağcı hükümetine seçim öncesi bir yaşam alanı açmaktadır.
Yıllardır tartışılmaz kabul edilen İsrail lobisi ve küresel finansal gücü, ilk kez bu kadar net bir kırılma yaşıyor. Amerika’da yapılan kamuoyu araştırmaları, özellikle 50 yaş altı nüfusta ve Demokratlar arasında İsrail karşıtlığının %80’lere ulaştığını göstermektedir. Bu durum, Yahudi sermayesinin ve lobilerinin “dokunulmazlık” algısının zedelendiğine işaret ediyor. Bu psikolojik savaşın kazananı, direnç gösteren ve bu algıyı yöneten taraflar olmaktadır.
ABD’nin iç yapısında geleneksel “Askeri Endüstriyel Kompleks” (silah ve enerji devleri), artık yeni bir rakiple karşı karşıya: Tekno-Endüstriyel Kompleks. Biden’ın veda konuşmasında da işaret edilen bu “tekno-oligarklar”, Silikon Vadisi merkezli yeni bir güç odağını temsil ediyor. Bu iki devasa yapı arasındaki çıkar çatışmaları, ABD’nin Orta Doğu politikalarındaki tutarsızlıkların ve ani karar değişikliklerinin (örneğin Trump’ın ani çıkışları) temel sebebidir. Müesses nizamın tek sesli olduğu dönem geride kalmış, yerini çok sesli ve kaotik bir pazarlık sürecine bırakmıştır.
İran’ın Dubai’nin “dokunulmazlık” zırhını delmesi, küresel sermaye için büyük bir alarm zili olmuştur. Dubai, vergi avantajları ve ABD korumasıyla bir güvenli limandı; ancak bölgedeki sıcak çatışma riski, paranın “B planı” olarak İstanbul’u düşünmesine yol açtı. İstanbul Finans Merkezi’nin (İFM) bir “felaket yönetim merkezi” (Disaster Center) olarak konumlanması ve Dubai’deki yapıların buraya taşınması artık sadece bir ihtimal değil, bir gereklilik halini almıştır.
Sermayenin İstanbul’a tam anlamıyla yerleşmesi için sadece coğrafi avantaj yeterli değildir. Hukukun üstünlüğü, mülkiyet güvenliği ve öngörülebilir makroekonomik kararlar “olmazsa olmaz” şartlardır.
Türkiye ekonomisindeki enflasyon sorunu artık teknik bir veriden ziyade toplumsal bir davranış bozukluğuna (sosyolojiye) dönüşmüştür. “Kamuflasyon” olarak tanımlanan durum, kamunun zamları kamufle etme veya zam yaparak enflasyonu düşüreceğine dair gerçek dışı beklentisiyle şekillenmektedir. Halkın enflasyon beklentisi (ev hanımlarında %60, reel sektörde %45) ile Merkez Bankası’nın hedefleri arasındaki devasa fark, piyasadaki fiyatlama davranışlarının kontrol altına alınmasını zorlaştırmaktadır.
Kamuoyu araştırmacısı Adil Gür’e göre, Türkiye’de erken seçim kararı tamamen anayasal şartlara (360 milletvekili) bağlıdır ve bu anahtar iktidarın elindedir. Mevcut güvenlik riskleri (İsrail-İran-ABD gerilimi), toplumda iktidarın etrafında kenetlenme eğilimi yaratmaktadır. Ancak ekonomik zorluklar ve mevsimsel etkiler (doğalgaz, okul masrafları vb.) göz önüne alındığında, bir erken seçimin 2027 sonbaharından önce yapılması düşük bir ihtimaldir. Muhalefet ise sadece eleştiriyle değil, “biz daha iyi yönetiriz” algısını somut bir güvene dönüştürerek sandık şansını artırabilir.
Macaristan’da Victor Orban hükümetinin yıkılması, otoriter sağ politikaların yolsuzluk ve şeffaflık sorunları nedeniyle nasıl bir sonla karşılaştığının önemli bir örneğidir. Rus yanlısı politikalar ve devlet ihalelerindeki belirsizlikler, Macar halkını daha Avrupa entegrasyonu yanlısı olan Péter Magyar etrafında birleştirmiştir. Bu değişim, benzer yönetim modellerinin hakim olduğu diğer coğrafyalar için de bir “sosyolojik uyarı” niteliği taşımaktadır.
